Visietekst: 'Een afspraak met de toekomst'

Inleiding

Voor welke uitdagingen staan jonge links-liberalen vandaag? Hoe geven we mensen opnieuw ruimte en kansen? En hoe garanderen we dat die mogelijkheden eveneens beschikbaar zijn voor iedereen van nu en de generaties na ons? Dat zijn de vragen die we ons stellen in deze tekst.

Meer dan ooit is er in Vlaanderen nood aan een beweging die duidelijke standpunten en ambities uitspreekt, die niet uitblinkt in paniekvoetbal en symboolpolitiek, maar ronduit kiest voor duurzame en praktische oplossingen. Mensen, en jongeren in het bijzonder, verwachten heldere antwoorden van de politiek en niet nog méér angst en pessimisme.

Prego-jongeren mét spirit wil vanuit een progressieve en links-liberale invalshoek een hoopvol perspectief bieden op morgen. Daarbij zien we in vrijheid het middel om tot emancipatie, creativiteit en diversiteit te komen. Het is een vrijheid die maximaal moet gelden voor ieder individu, maar die ook logisch beperkt wordt door de vrijheid van anderen.

Deze vrijheid moet tot stand komen in een pluralistische en democratische samenleving, waar iedereen zich cultureel, intellectueel en sociaal-economisch kan ontplooien. De overheid heeft daarom ook de taak deze kansen mogelijk te maken, via kwaliteitsvol onderwijs, een efficiënte overheid, een sterke sociale bescherming en een gezond levensklimaat.

De politiek eindigt echter niet aan de grenzen van dit land. Globalisering en technocratisering vereisen een sterk politiek tegengewicht dat ook internationaal zich moet ontwikkelen. De rol van de nationale overheid staat ter discussie. Een doorgedreven reflectie over de positie van Vlaanderen in de wereld, en de wereld in Vlaanderen, is hoognodig en staat los van alle taboes.

Met vier thema's en een aantal voorstellen wil Prego-jongeren mét spirit een voorzet geven aan dit debat. Het is een uitnodiging tot reactie, maar ook tot verfijning en samenwerking. Het is hier en daar provocerend, maar ook uitdagend en verfrissend. Inhoud moet opnieuw de kern worden van de politiek, niet de strijd tussen personen en aftandse symbolen.

Daarom is er ook geen tijd te verliezen. Wij hebben een afspraak met de toekomst.

Duurzaamheid

Duurzame ontwikkeling moet het streefdoel zijn van iedere maatschappij. Ruimer dan een ecologische bekommernis, moet duurzaamheid eveneens rekening houden met de sociale en economisch component van het beleid. Iedereen heeft het recht en misschien zelfs de plicht om van zijn leven op aarde het beste te maken. Maar ook de generaties na ons moeten diezelfde mogelijkheden bezitten. Zorgen voor een harmonieuze samenleving, een goed draaiende economie of een gezond milieu is niet tegenstrijdig, maar een essentiële randvoorwaarde voor de overheid.

Stelling 1

Het beginsel dat 'de vervuiler betaalt', moet de richtlijn worden in het gehele milieubeleid. Vlaanderen moet daartoe de milieukosten zoveel mogelijk internaliseren. Afvalcreatie is in de eerste plaats het gevolg van wat zich tussen de consument en de producent afspeelt. De consequenties daarvan moeten niet afgeschoven worden op de gemeenschap. Door bedrijven en consumenten voor hun verantwoordelijkheid te stellen en de milieukosten rechtstreeks door te rekenen in de prijs, zal innovatie op het vlak van milieutechnologie een evidentie worden. Dezelfde principes moeten gelden voor het gebruik van zuiver water, schone lucht en propere grond.

Stelling 2

Intergenerationaliteit is een integraal onderdeel van het begrip duurzaamheid. De aandacht voor de lange termijn dient ingebakken te worden in het beleid, onder meer via toekomstverkennende studies die nieuwe trends opsporen. Jongeren moeten een plaats krijgen in de belangrijkste sociaal-economische adviesorganen, zoals de SERV of de NAR. De belangrijkste sociaal-economische adviesorganen dienen samen met jeugdadviesorganen een basistekst op te stellen die hun visie op intergenerationaliteit vastlegt. We waren reeds voorstander van een jongerenparagraaf, en pleiten bij deze ook voor een duurzaamheidparagraaf, waarin de vermelding van consequenties op dit vlak een integraal onderdeel uitmaken van beleidsbeslissingen, regeringsverklaringen, regeringsnota’s en federale plannen. Organisaties moeten een beroep tot vernietiging kunnen instellen bij het Grondwettelijk Hof tegen wetgeving die buitensporig een hypotheek legt op de leefbaarheid van toekomstige generaties.

Stelling 3

Vlaanderen kan de strijd om de kostenconcurrentie nooit winnen. Vlaanderen moet een groene kenniseconomie uitbouwen. Op veel vlakken heeft Vlaanderen de technologische troeven in handen om koploper te worden: het ontwikkelen van nieuwe materialen, micro-elektronica of biotechnologie. De investeringen in wetenschappelijk onderzoek moeten sterk groeien en een innovatiebeleid moet de volledige cyclus van onderzoek tot productontwikkeling en promotie ondersteunen. De groene kenniseconomie vergt echter ook sociale innovatie in het arbeidsproces, waar de overheid maximaal op moet inspelen.

Stelling 4

Tegen 2025 moet Vlaanderen het eerste land op het Europese vasteland worden dat de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen tot een absoluut minimum heeft herleid. Via een Vlaamse beurs voor emissierechten kunnen bedrijven onderling de inspanningen delen. Het volume beschikbare emissierechten daalt echter jaarlijks. We pleiten er echter voor dat bedrijven de hand eerst in eigen boezem steken. Van het delen van emissierechten kan pas sprake zijn nadat het principe van ‘best beschikbare techniek’ door de bedrijven is toegepast. Het bereiken van de Kyotonorm vereist een pro-actievere en agressievere aanpak door de overheid, en we zien het halen van die norm slechts als een eerste stap in de juiste richting. Kernenergie is geen optie meer zolang het probleem van het kernafval niet is opgelost. Voor het autoverkeer pleiten we voor de invoering van een ‘slim wegenvignet’ dat rekening houdt met de eigenschappen van het voertuig, de rijtijden en de beschikbaarheid van alternatieven.

Internationaal

Niemand kan nog beweren dat de Wetstraat de spil vormt van de politiek. Reeds lang is de macht bekend van multinationale ondernemingen, van Europese bureaucraten en van wereldwijde speculanten. Tegelijk dringt de wereld zich regelmatig aan ons op: grove schendingen van de mensenrechten, humanitaire catastrofes, etnische of politieke conflicten,... Vlaanderen kan niet afzijdig blijven staan, maar mag zich evenmin laten overweldigen door internationale en anonieme instellingen. Enkel een ambitieuze houding op wereldvlak is het antwoord.

Stelling 5

De Europese Unie biedt de beste garantie voor gemeenschappelijke veiligheid en vooruitgang op ons continent. Haar succes zal echter afhangen van haar democratisch functioneren en de mate waarin zij legitimiteit verwerft van alle deelnemende lidstaten. De Europese Grondwet biedt, mits erkenning van de constitutionele regio’s die rechtstreeks meebeslissen, een goede basis voor een federale unie die meer is dan een vrijhandelszone. Op het internationale forum moet de Europese Unie met één stem spreken. Dat vergt vooral veel moed van Europese leiders.

Stelling 6

Vlaanderen moet als metropool het knooppunt van de Europese Unie worden, zowel op economisch, cultureel als diplomatiek vlak. De Vlaamse republiek moet op een soepele manier bevoegdheden kunnen delen met andere Europese landen en regio's. Zij kan zich ook opwerpen als verdediger van de belangen van constitutionele regio's en die van de kleine culturen en talen. Brussel wordt in dat verband een Europees district, dat voluit rekening houdt met haar hoofdstedelijke en interculturele rol en haar sociale diversiteit.

Stelling 7

Vlaanderen is een land van vrede. Het internationale recht en mensenrechten moeten voorop staan. Geen enkel conflict kan de sociale, economische en ecologische ellende die oorlog met zich mee brengt, verantwoorden. Daarom zijn het aan banden leggen van de wapenhandel en conflictpreventie de beste voorwaarden voor een meer vreedzame wereld. Vlaanderen stelt enkel manschappen ter beschikking van de VN indien het om een vredesmissie gaat.

Stelling 8

Ontwikkelingssamenwerking moet erop gericht zijn om in partnerschap andere landen op een minimaal welvaartsniveau te brengen. Om op langere termijn de ongelijkheden tussen Noord en Zuid weg te werken, is echter vooral nood aan het wegwerken van alle vormen van handelsbeperkende maatregelen. Iedereen moet toegang kunnen krijgen tot onze markt en voor producten moet een eerlijke prijs worden betaald. Echte globalisering houdt ook in dat vormen van arbeidsmigratie niet mogen worden verhinderd. Internationale instanties in het financieel-economische domein moeten beantwoorden aan democratische normen. We pleiten voor de kwijtschelding van de schulden van de 52 armste landen. De vrijgekomen gelden mogen niet toevallen aan de nationale regeringen, maar aan een onafhankelijk fonds dat ervoor zorgt dat deze de hulpbehoevenden bereiken.

Democratie

De vrijheid van mensen komt pas tot stand in een structuur die ook democratisch functioneert. Dat betekent dat zij de rechten van de deelnemers respecteert en instellingen heeft die een vlotte, daadwerkelijke en effectieve besluitvorming mogelijk maken. Daarbij zijn het integraal-federalisme en subsidiariteit nog steeds de beste richtsnoeren: macht wordt maar naar een hoger niveau getild als dat noodzakelijk is en de macht nog steeds democratisch kan worden uitgeoefend. Bovendien mag de macht zich niet verplaatsen naar andere ondoorzichtige structuren.

Stelling 9

De discussie over Vlaanderen versus België, is een achterhoedegevecht. Er moet worden aangestuurd tot een definitieve staats(her)vorming. Daarbij moet Vlaanderen een duidelijk engagement tot solidariteit opnemen met de andere Europese regio’s. en ook de rechten van taalminderheden respecteren. We pleiten voor de republiek Vlaanderen.

Stelling 10

De overheid moet onder democratische controle staan. Daarom kan ook niet aanvaard worden dat vakbonden, ziekenfondsen of werkgeversorganisaties bestuursverantwoordelijkheid opnemen in de sociale zekerheid of andere sectoren. Uitkeringen worden uitbetaald door klantvriendelijke en neutrale overheidsinstanties, bij voorkeur het Sociaal Huis. De modernisering van de overheid moet het politiek dienstbetoon elimineren. Het corporatisme van beroepsfederaties wordt ingedijkt ten voordele van vrije toegang tot beroepen. Vakbonden, ziekenfondsen of werkgeversorganisaties mogen als adviserend orgaan dienen.

Stelling 11

Er komt een nieuw kiesstelsel, waarbij kandidaten zich kandidaat stellen in districten, maar het totale zetelaantal wordt verdeeld op basis van de nationale stemverhoudingen. Dit garandeert dat parlementsleden dicht bij de kiezer staan, dat veel meningen worden vertegenwoordigd en dat er in het parlement een goede mix is van populaire kandidaten en dossiervreters. Het parlement telt slechts één kamer met een bijzondere commissie voor ethische thema's.

Stelling 12

Er is nood aan een vereenvoudiging van het aantal beleidsniveaus. Veel gemeenten zijn te klein of te groot om efficiënte inspraak te garanderen, terwijl intercommunales en provincies te weinig transparant zijn. Daarom stellen we voor om de gemeenten te fusioneren tot een aantal stadsgewesten, de provincies af te schaffen en verder enkel Vlaanderen en Europa als relevante beleidsniveaus, ieder met een eigen grondwet, te erkennen. Op het laagste niveau garanderen wijkbudgetten en deelgemeenteraden maximale betrokkenheid van mensen bij het beleid. Het bindend referendum moet op beide relevante niveau’s grondwettelijk verankerd worden.

Onderwijs

Onderwijs is bij uitstek een links-liberaal thema. Net zoals cultuur, media en sport creëert het onderwijs immers een optimale omgeving voor menselijke ontplooiing en creativiteit. Het onderwijs is een plaats waar jonge mensen hun talenten kunnen ontdekken, hun identiteit kunnen ontwikkelen en andere jongeren van andere achtergronden kunnen ontmoeten. Goed onderwijs aanbieden is daarom één van de basistaken van de overheid, omdat daardoor niet alleen kansen worden gecreëerd voor iedereen, maar dit ook meer samenhang brengt in de samenleving.

Stelling 13

Goed onderwijs biedt de beste garantie voor optimale kansen in het latere leven. Daarom wordt de leerplicht ingevoerd vanaf drie jaar en is aangepaste begeleiding beschikbaar voor kinderen uit achtergestelde groepen (kansarmen, ouders van vreemde herkomst,...). Het onderwijs zelf moet blijvend bewust worden gemaakt van deze verschillende achtergronden en zich meer richten op het ontwikkelen van competenties dan het aanleren van feitenkennis. De school moet zich daarom ook inbedden in een ruimer netwerk van voorzieningen ('de brede school').

Stelling 14

Vrijheid van onderwijs is goed als dit leidt tot democratisch geleide en lokaal verankerde scholen, maar wordt gevaarlijk als dit leidt tot almacht van koepels en leerinhouden die niet stroken met de pluralistische beginselen van deze samenleving. Via regelgeving moeten individuele scholen meer autonomie krijgen, maar iedere school moet ook verantwoording afleggen over haar resultaten en kwaliteit. Leerkrachten moeten financieel geherwaardeerd worden en krijgen meer carrièrekansen. De vaste benoeming wordt evenwel afgeschaft.

Stelling 15

Iedere student in het hoger onderwijs ontvangt een basisbeurs. Dit vervangt de gezinsbijslag en fiscale voordelen voor ouders. Universiteiten en hogescholen krijgen meer mogelijkheden om vanaf het masterniveau hun aanbod te differentiëren. Dat bevordert de kenniseconomie. Daartegenover staat een stelsel van studieleningen waarbij terugbetaling slechts begint na het behalen van een diploma en een bepaald inkomensniveau. Om mislukkingen te vermijden, komt er een niet-bindende maar verplichte oriënteringsproef in het laatste jaar secundair onderwijs.

Stelling 16

Het vrij verspreiden van ideeën – in de cultuur, wetenschappen, politiek – is essentieel voor de creativiteit en de vooruitgang. Auteursrechten en patenten mogen dit niet in de weg staan. De trend om van inhoud als dusdanig een verhandelbaar en exclusief goed te maken, moet gestopt worden omdat hierdoor de toegang tot cultuur en informatie beperkt wordt. De overheid moet zich hiertegen verzetten door het rechtenvrij aanbieden van inhoud als een voorwaarde voor subsidiëring te stellen.