De politieke positie van de Democratische presidentskandidaat Barack Obama lijkt niet gevat te kunnen worden in traditionele patronen. Maar kan zijn politieke boodschap dan toch inspiratie zijn voor Europa, of moeten we de Republikeinen geloven dat Obama eigenlijk een verdoken socialist is?

Het is gevaarlijk ons politieke spectrum te transplanteren naar de VS. De partijen vallen immers niet in de traditionele categorieën te vatten. Zo behoren Jong VLD en L², de jongerenorganisatie van Vl.Pro, tot dezelfde liberale jongerenkoepel waartoe ook de Young Democrats of America behoren.

Caroline Gennez mocht in deze kolommen de lof van Barack Obama bezingen. En weet CD&V dat onlangs Wilfried Martens namens de Europese Volkspartij John McCain voluit feliciteerde voor het binnenhalen van de Republikeinse nominatie?

Partijpolitieke associaties blijven dus riskant. Wél is het mogelijk een debat te voeren over de idealen waar Obama en McCain voor staan, want los van iedere culturele en sociaal-economische context, bestaan er waarden die universeel kunnen worden gedeeld.

Laat ons Obama als voorbeeld nemen, gezien die het meest ongrijpbaar lijkt voor Europeanen. De laatste beschuldiging van Amerikaanse rechts is dat Obama een socialist zou zijn, omdat hij de welvaart wil herverdelen. De aantijging wordt meteen ontkend, maar plaatst onrechtstreeks de vraag centraal of de ideeën van Obama ingaan tegen de mainstream. En zo komen we bij de vraag over de ideologie, welke rol Obama ziet voor het individu, de vrije markt en de staat? Wat is het sociaal contract waarop de Democraat de samenleving bouwt? Wat is de belofte die burger en overheid tegenover elkaar maken?

Bij zijn aanvaarding van de nominatie op de Democratische partijconventie drukte Obama in het centrale onderdeel van zijn speech 'the American Promise' precies uit wat die belofte inhoudt: "Het is een belofte dat ieder van ons de vrijheid heeft om van zijn eigen leven te maken wat hij wil, maar dat we evenzeer de plicht hebben om elkaar met waardigheid en respect te behandelen. Het is een belofte die stelt dat de markt ijver en innovatie moet belonen en de groei moet bevorderen, maar dat bedrijven ook de verantwoordelijkheid hebben jobs te creëren, hun werknemers te beschermen en de spelregels van de markt te aanvaarden."

Over de rol van de overheid is Obama duidelijk: "Onze belofte is dat de overheid niet alle problemen kan oplossen, maar wel een taak heeft om te doen wat we niet zelf kunnen doen: ons beschermen tegen onheil, om ieder kind degelijk onderwijs te bieden, om ons water puur en ons speelgoed veilig te houden, om te investeren in nieuwe scholen, wegen en technologie. De overheid moet voor ons werken, niet tegen ons. Een overheid moet niet enkel kansen scheppen voor wie geld en macht heeft, maar voor iedereen die bereid is de handen uit de mouwen te steken. Dàt is de Amerikaanse belofte."

Uit het ideologisch discours van Obama blijkt alleszins geen blind geloof in de weldaden van de overheid. Ook de economische boodschap van Obama is geen socialisme. De noodzaak tot herverdeling via faire belastingen strekt maar zover dat deze de kans geeft aan iedereen om een menswaardig bestaan te leven. Maar de overheid kan geen succes garanderen; er is geen gelijkheid aan uitkomsten. Geen 'yes, we will', maar een 'yes, we can'. Keer op keer benadrukt Obama dat de welvaartsstaat en de sociale zekerheid niet mogen leiden tot afhankelijkheid. Obama benadrukt individuele verantwoordelijkheid en wil de overheid doen bijspringen waar kansengelijkheid niet gegarandeerd is.

Die individuele benadering is ook te vinden in zijn visie op de veelkleurige Amerikaanse samenleving. Terwijl in Europa media en opiniemakers bijna voortdurend spreken over de ''zwarte presidentskandidaat', gebeurt dit in de VS nog nauwelijks. Obama is erin geslaagd dit debat te overstijgen. Naar aanleiding van de controverse rond de woorden van zijn predikant liet Obama krachtige taal horen om aan te duiden dat hij zowel begrip opbrengt voor zwarten én blanken als het gaat om discriminatie én om positieve discriminatie.

Hij riep alle gemeenschappen zich niet op te sluiten in angst en zelfbeklag, maar bepleitte zelfredzaamheid en liet verstaan dat de strijd voor kwaliteitsvol onderwijs en betere sociale bescherming een doel voor alle Amerikanen moet worden. Obama is in de eerste plaats een Democraat, zijn huidskleur komt maar op de tweede plaats. Het is niet zijn afkomst die telt, wel waar hij als politicus met het land naartoe wil.

De idee van Amerikaanse droom, namelijk een samenleving die aan iedereen kansen biedt zolang je bereid bent die ook te grijpen, wordt in schampere commentaren soms symbolisch begraven, maar biedt nog steeds een veel betere basis voor sociale vooruitgang dan de de belofte van een samenleving waar absolute gelijkheid heerst. Het verhaal van Obama is enkel mogelijk in een samenleving die talenten op de eerste plaats zet. Het is niet voldoende mensen te zien als slachtoffers van het systeem of hen op te sluiten in een bepaald hokje, en en dan vanuit een afgunstreflex iedere vorm van succes te gaan veroordelen. Laat ons zij die welvaart creëren aanmoedigen, maar laat ons iedereen ook aanspreken op zijn persoonlijke verantwoordelijkheid tegenover de samenleving.

Het sociaal-liberale gedachtegoed van Obama kan niet exclusief geclaimd worden door een partij. En op een aantal terreinen laat Obama nog een steek vallen, zoals de zweem van handelsprotectionisme of de onduidelijkheid rond het huwelijk voor personen van een gelijk geslacht. Wat progressief Europa wel van Obama kan leren, is dat het zo verfoeide individualisme niet hoeft leiden tot egoïsme, maar het verhogen van individuele vrijheid net de meest sociale strijd is die er in de eenentwintigste eeuw kan worden gevoerd. Het streven naar echte emancipatie, het kunnen maken van eigen keuzes, kortom, zelfontplooiing in alle vormen, zou de nieuwe progressieve strijd aan beide kanten van de Atlantische Oceaan moeten worden.

Dat de regering-Leterme het moeilijk heeft met het doorvoeren van een staatshervorming was al langer duidelijk. Gisteren bleek echter dat ze nog veel verder wil gaan. De federale regering voert de wafelijzerpolitiek opnieuw in en toont zo een nooit gezien gebrek aan langetermijnvisie.

De politici van ons land hebben de laatste tijd hun mond vol van dialoog. Van cafépraat tot overleg, over consultatie tot rondetafel. Maanden, wat zeg ik, meer dan een jaar wordt er al gepraat. Of tenminste gezegd dat er gepraat wordt of zal worden. Met succes, want na al dat gepalaver, is iedereen er nu van overtuigd dat er een ernstige dialoog nodig is. Eindelijk. En zo start er binnenkort een overleg van gemeenschap tot gemeenschap. Dat is althans wat verwacht wordt.

10 maanden geleden haalde je een fantastische overwinning. 800.000 voorkeurstemmen, niemand deed je dat ooit voor. Ik heb nog geen tijd gehad om je te feliciteren en daarvoor voel ik me een beetje schuldig. Meer zelfs, ik moet je iets bekennen: eigenlijk was ik het vergeten. En toen ik het opnieuw besefte, wou ik wachten tot er effectief een regering gevormd was of tot wanneer die grote staatshervorming, die je in aanloop van 11 juni beloofd had (weet je nog), er gekomen was. Ondertussen zit ik al 10 maanden te wachten. En samen met mij hoogstwaarschijnlijk ook al die 800.000 kiezers van jou.  

De begroting voor 2008 is een feit, applaus op de meerderheidsbanken en bij een paar ‘karakteriëlen’ die niet goed weten of ze nu tot de meerderheid, dan wel tot de oppositie behoren. Dat een begroting zonder eenmalige maatregelen geen evidentie is, hebben de christendemocraten nu ook zelf aan den lijve mogen ondervinden. 70 miljoen euro, dat willen we nog wel vergeven. Gezichtsverlies na jaren van onverminderd fulmineren tegen de trucjes van Paars? Maar neen, nood breekt wet en we zullen het volgend jaar niet meer doen. Beloofd. Zonder grote staatshervorming in de regering stappen doen we volgende keer ook niet meer. Beloofd.

Ik kom haar tegen in de supermarkt. We zijn even oud, maar zij heeft zich reeds succesvol voorgeplant. Het vijf jaar oude resultaat daarvan heeft blonde vlechtjes en huppelt om ons heen. Ik geef haar een compliment over haar energieke nageslacht en antwoord ontkennend op haar vraag of ik al met nakomelingen zit.
“En waar hou jij je tegenwoordig mee bezig dan?” vraagt ze op een toon die suggereert dat wat ik ook doe, het nooit iets nuttigs kan zijn. Haar dochtertje komt voor haar staan en houdt smekend een Mega Mindypop de hoogte in. Ze schudt het hoofd.
“Schat, je hebt al zoveel poppen, leg die maar terug.”
“Maar deze heb ik nog niet!” Sterk argument. De moeder zucht.
“Ik ben aan het werk,” zeg ik en laat ook de woorden dagelijks bestuur en Jong Spirit vallen.
Een van haar wenkbrauwen gaat de hoogte in.

De laatste tijd lijkt het alsof we steeds wakker worden in een slechte en veel te lang uitgesponnen realitysoap. Dag na dag ontwaakt ons land zonder volwaardige regering. De dagen dat er naar een niet ingeloste climax wordt gewerkt, zijn niet meer op een hand te tellen. Deelnemers en partijen worden naar huis gestemd, maar duiken achteraf plots weer op alsof er niets gebeurd is. De kijkcijfers zijn al geruime tijd in vrije val. Maar niemand heeft het lef om het programma definitief af te voeren. Op deze manier sleept het land zich van crisis tot crisis, iets waarvan ik tot voor kort dacht dat het enkel voorkwam in mijn boeken politieke geschiedenis.

In principe maken we momenteel geschiedenis en kunnen we ooit tegen onze kleinkinderen vertellen hoe het wel was in dat fameuze jaar 2007. Alleen voelt dat na zoveel dagen helemaal niet zo aan. Op straat, in de trein of aan de toog wordt niet meer gespeculeerd. Mensen hebben al lang afgehaakt. De politiek maakt weer eens een slechte indruk en het zal nog heel lang duren eer dat imago voldoende hersteld is. Het enige wat we nu willen is het einde van die maandenlange soap.

De voordracht van Cathy Berx als provinciegouverneur is om twee redenen positief. Enerzijds is het een goed signaal dat er is gekozen voor iemand met sterke competenties. Het gouverneurschap mag geen uitloopbaan zijn. Anderzijds kan Cathy Berx ook opnieuw het debat over de rol van de provincies lanceren. In 2001 hield academica Berx op de Vlaamse Staatsrechtconferentie nog een interessante voordracht over hoe er kan worden vormgegeven aan het subregionale niveau, zeg maar het niveau tussen Vlaanderen en de gemeenten. Haar ideeën van toen blijven actueel.

Het Vlaamse kerntakendebat, met als centrale vraag welke taken door welke overheid moeten worden uitgevoerd, is evenwel uiteindelijk op niets uitgedraaid. De onzichtbare provinciale lobby was te sterk, met de traditionele partijen als voornaamste medeplichtigen. De lokale verkiezingen van 2006 waren het beste bewijs van het totale gebrek aan kennis en dus aan legitimiteit van het provinciale bestuursniveau. Wie kent zijn gedeputeerden? Welke krant brengt er verslag uit over de provincieraad? De hertekening van het subregionaal bestuursniveau is de beste staatshervorming die we nooit gehad hebben.

Mieke Vogels zegt geen vragende partij te zijn voor samenwerking met Spirit (DM 2/1). Zij ziet vooral ideologische redenen: "Ik weet eigenlijk niet wat ik met dat links-liberale verhaal aan moet. Ik wil wel eens zien wat dat in de 21ste eeuw betekent. Is dat trouwens niet samen met paars ter ziele gegaan?" En verder: "Wij zijn geen links-liberalen, minder dan ooit zelfs." Van een partijleidster kan natuurlijk niet verwacht worden dat zij haar partijprogramma in de plaats stelt van een ander, maar de categorische afwijzing van Mieke Vogels doet vragen rijzen. Zijn groen en links-liberaal tegengestelde begrippen?

CD&V is er niet in geslaagd een regering te vormen. Ongeacht wie de zwarte piet heeft gekregen, ongeacht wat de kartelpartner van de verkiezingsoverwinnaar te op zijn politieke agenda had staan, ongeacht de verkiezingsbeloften, ongeacht wat dan ook: CD&V moest een regering vormen. Iedereen ten lande heeft hen daartoe een mandaat gegeven, meer dan 170 dagen. Maar ‘goed’, het is hen niet gelukt. Niemand wist wat de volgende stap zou, kon of moest zijn. En de opdracht lag terug bij de koning. Na Reynders, Van Rompuy en tweemaal Leterme, wist die natuurlijk ook niet meer wat te doen. Niets van dat alles had gewerkt. Geen van de partijen die aan zet leken te zijn wist er uit te geraken. Dus had de koning niet veel andere keuze dan iemand aan te stellen die niet aan zet is. Iemand met ervaring, en iemand die vanuit een andere invalshoek met de verschillende ‘stakeholders’ in deze crisis kon overleggen. Verhofstadt heeft dan ook duidelijk gesteld bij zijn aanstelling tot de facto –verkenner, dat zijn partij de verkiezingen verloren had, en hij niet aan zet zou moeten zijn. Ook stelde hij dat hij geen noodregering wilde leiden, want paars had verloren en de mensen wilden iets anders dan dat. De koning besefte de impasse, en Verhofstadt erkent zijn nederigheid in de kwestie. Maar hoe reageert CD&V? Furieus. Zaterdag wist ik niet wat ik moest denken van de ontvangst van Leterme bij zijn partijgenoten, en nu voelde ik hetzelfde. Ik begrijp die mensen niet. Ze krijgen een half jaar om naar een oplossing toe te werken, slagen er niet in, en schreeuwen moord en brand als iemand –tegen zijn zin nota bene- de problemen tracht op te lossen. Willen ze bij CD&V dan niet dat er een regering komt? Als ze niet aan de kant geschoven wilden worden, begrijpen ze niet dat ze dan meer vooruitgang hadden moeten boeken?