Een referendum of volksraadpleging is het voorleggen van een vraag over wetgeving aan stemgerechtigde personen in een land of een bepaald gebied van dat land. Dit kan gebeuren in opdracht van een bepaalde overheid of in opdracht van de desbetreffende bevolking. Net als bij verkiezingen brengen de stemgerechtigden hun stem uit, hier door het maken van een keuze met betrekking tot de gestelde vraag.

Een referendu kan verschillende vormen aannemen. Een raadgevend referendum is een door de bevolking aangevraagd referendum. Een raadplegend referendum is een door de politiek aangevraagd referendum wat kan gebeuren vanuit het bestuur zijn of vanuit de volksvertegenwoordiging. Een correctief referendum is een referendum waarbij een besluit van de volksvertegenwoordiging tegengehouden kan worden. Een keuzereferendum is een referendum waarbij niet voor of tegen een bepaald voorstel gestemd kan worden, maar gekozen kan worden tussen alternatieven. Dat kan zijn aansluiting bij de ene of de andere gemeente, bouwplan A of bouwplan B.

Referenda kunnen bindend of niet bindend zijn. Bij een bindend referendum wordt, meestal bij een hogere dan een vooraf vastgestelde minimale opkomst, de uitslag overgenomen. Bij een niet bindend of adviserend referendum wordt de uitslag beschouwd als een advies aan de volksvertegenwoordiging en kan het overgenomen worden. Dat is meestal ook het geval.

In België is momenteel alleen een volksraadpleging op gemeentelijk of provinciaal niveau mogelijk. In tegenstelling tot de politieke verkiezingen is deelname aan een volksraadpleging niet verplicht. Vooraleer we van een geldige volksraadpleging kunnen spreken, dient er sprake te zijn van een minimale opkomst onder de stemgerechtigden. Afhankelijk van het aantal inwoners moet het aantal uitgebrachte stemmen minstens 10 à 20% zijn van het totaal aantal inwoners om de uitgebrachte stemmen te mogen tellen. Alle inwoners ouder dan 16 jaar zijn stemgerechtigd. De uitslag van een volksraadpleging is in ons land niet bindend.